Zdrowie gryfoników

Opracowania » Zdrowie gryfoników

Powszechnie przyjęta i niewątpliwie zasadna teza głosi, iż gryfoniki są w znakomitej większości psami zdrowymi, odpornymi i długowiecznymi (żyją około 13 – 15 lat) i trudno się z nią nie zgodzić. Z całą odpowiedzialnością  uznajemy ją zatem za słuszną, a tworząc niniejsze opracowanie nie mamy na celu wywoływania obaw i nieuzasadnionych lęków. Chodzi tu jedynie o rozwianie pewnych pojawiających się od czasu do czasu wątpliwości i być może – drobny przyczynek do poszerzenia wiedzy osób w gryfonikowej materii początkujących.
Gryfoniki mają stosunkowo niewiele dziedzicznych problemów zdrowotnych, a schorzenia typowe dla tej rasy są również charakterystyczne dla przedstawicieli wielu innych ras Grupy IX FCI (psy ozdobne i do towarzystwa). Niektóre z chorób są wrodzone – co oznacza, ze szczenię przychodzi na świat z określonym problemem; inne – pojawiają się dopiero w późniejszym okresie życia.

Gryfoniki są rasą brachycefaliczną, posiadającą krótką, spłaszczoną kufę i masywną, szeroką głowę, ale raczej nie występują u nich przeważnie skrajnie poważne problemy oddechowe, typowe dla przedstawicieli wielu innych ras krótkonosych, którym dała się we znaki szalona popularność i związana z nią nieuważna i nieodpowiedzialna hodowla, np. mopsy i buldogi francuskie.

Kufa u gryfonika jest bardzo krótka, ale jednak istnieje i ma długość maksymalnie do ok. 1,5 cm (w praktyce mniej więcej szerokość palca). Jamy nosowe, choć skrócone, nie są nadmiernie wąskie i zwykle nie powodują trudności w oddychaniu (nozdrza pozostają szeroko rozwarte).
Choć wszystkie psy brachycefaliczne gorzej znoszą wysokie temperatury i stres, udar cieplny nie stanowi dla gryfoników głównego zagrożenia. Skrócona kufa może powodować problemy z oddychaniem w ekstremalnym upale, ale gryfoniki na ogół dobrze tolerują zarówno ciepłą, jak i zimną pogodę. Podobnie jednak jak w przypadku każdej rasy, właściciele muszą kierować się zdrowym rozsądkiem i nie zostawiać ich na zewnątrz bez odpowiedniej ochrony ani nie poddawać rygorystycznym ćwiczeniom w ekstremalnych temperaturach.

Znaczenie dla hodowli:

Można przyjąć, iż zdrowi, wydolni oddechowo rodzice, zwiększają szansę na podobne funkcjonowanie ich potomstwa.
Nasze gryfoniki są psami, prowadzącymi NORMALNY, aktywny tryb życia. Wraz ze springerami chodzą na długie leśne spacery i uczestniczą we wszystkich biegach i zabawach ogródkowo - terenowych (oczywiście, z zachowaniem zasad zdrowego rozsądku w niekorzystnych warunkach pogodowych). Nie noszą także psich ubrań w zimie - nigdy nie uzyskały one ich aprobaty, a ponadto krępują ruchy i dają dość złudne poczucie bezpieczeństwa opiekunom.

U psów charakteryzujących się twarzoczaszką w typie brachycefalicznym występuje niekiedy tzw. kichanie wsteczne, zwane też kichaniem odwróconym. Jest to napadowy kaszel wdechowy, stanowiący zwykle odpowiedź układu oddechowego na czynnik drażniący w jamach nosowych lub tchawicy. Zjawisko to występuje dość często i jest przeważnie zupełnie niegroźne, choć może wywoływać stres i niepokój u obserwujących je opiekunów psa. Podczas epizodu odwróconego kichania pies nagle zatrzymuje się, prostując głowę wraz z szyją i wyciągając je mocno do przodu. Jednocześnie wydaje przy tym głośny dźwięk powtarzającego się parskania, głęboko zasysając powietrze. Napad kichania wstecznego może trwać od kilku sekund do ok. dwóch minut. Po zakończonym epizodzie pies wraca do normalnego zachowania. Kichanie wsteczne u zdrowych psów nie jest niczym niezwykłym i powtarza się cyklicznie przez całe życie zwierzęcia. Bardzo sporadycznie bywa symptomem poważniejszych problemów zdrowotnych i jedynie w przypadku zbyt często występujących ataków - wymaga konsultacji lekarskich.

Rzepki kolanowe:

U gryfoników, podobnie jak u wielu ras małych i miniaturowych, występuje zwichnięcie rzepki nawykowe, uwarunkowane genetycznie. Geny predysponujące do wystąpienia choroby nie zostały jednak dotychczas dokładnie poznane i zidentyfikowane. Zakłada się również współudział czynników środowiskowych. 

Znaczenie dla hodowli:

Celowe wydaje się eliminowanie z hodowli tych rodziców, u których stwierdzono nawykowe zwichnięcie rzepki, ale należy jednocześnie pamiętać, że nawet kojarzenie ze sobą rodziców wolnych od tej patologii, nie stanowi stuprocentowej gwarancji uzyskania zdrowego potomstwa. Chodzi w tym przypadku o minimalizację ryzyka, co nigdy nie pozostaje bez znaczenia dla przyszłych gryfonikowych pokoleń i ich Opiekunów.

Gryfoniki, podobnie do innych ras ze skróconą twarzoczaszką, mogą wykazywać wrodzone predyspozycje w kierunku wystąpienia Syringomyelii (SM), czyli jamistości rdzenia. Jest to niezwykle bolesna chorobą, która polega na pojawianiu się wypełnionych płynem jam w rdzeniu kręgowym. Często jest ona wtórna wobec Zespołu Arnolda-Chiariego (CM), charakteryzującego sie zaburzeniem w krążeniu płynu mózgowo - rdzeniowego pomiędzy rdzeniem kręgowym a mózgiem na poziomie otworu potylicznego wielkiego (gdzie czaszka łączy się z kręgami). Przemieszczenie płynu do środka rdzenia kręgowego, związane z niedopasowaniem rozmiaru mózgu do czaszki zwierzęcia, powoduje rozdęcie tkanek i tworzenie się wnęk  (w związku z wysokim ciśnieniem w rdzeniu kręgowym i niskim na zewnątrz dochodzi do akumulacji płynu mózgowo-rdzeniowego i powstawania jam).
Poza gryfonikami, syringomyelię diagnozuje się również u Cavalier King Charles spanieli, King Charles spanieli, yorkshire terrierów, maltańczyków, chihuahua, miniaturowych jamników i pudli, Bichon Frisé, mopsów, Shih Tzu, pomeranianów, Boston terrierów, buldogów francuskich, pekińczyków i pinczerów miniaturowych.

Znaczenie dla hodowli:

Ze względu na wysokie koszty oraz ryzyko ogólne, badania gryfoników w kierunku Syringomyelii nie są w Polsce powszechne. Diagnostyka ta wymaga pprzeprowadzenia rezonansu magnetycznego (MRI) w pełnym znieczuleniu oraz interpretacji wyniku przez doświadczonego w tym zagadnieniu lekarza.
Współcześnie nie mamy niestety wystarczającej wiedzy dotyczącej schematu dziedziczenia syringomyelii. Prawdopodobnie schorzenie to jest dziedziczone poligenicznie (wielogenowo) i dotychczas nie udało się naukowcom wskazać genów odpowiedzialnych za tę chorobę. Ponadto, chore psy mogą dać zdrowe potomstwo a zdrowe psy – chore, nie mniej jednak kojarzenie osobników zdrowych minimalizuje ryzyko wystąpienia choroby.  

Pod nadzorem powinny również pozostawać gryfonikowe OCZY – duże, okrągłe, niemal o ludzkim wyrazie. Ze względu na ich rozmiar oraz krótką kufę – urazy tych okolic są potencjalnym zagrożeniem. Jeśli rany nie zostaną poddane prawidłowemu leczeniu, w skrajnych przypadkach mogą doprowadzic do poważnych infekcji, a w ich wyniku – do ślepoty. 
Schorzeniami występującymi u rasy są najczęściej wrzody rogówki, dystrofia rogówki, katarakty oraz PRA.

1. KATARAKTA – to – krótko rzecz ujmując - zmętnienie lub utrata przejrzystości soczewki oka. Zmętnienie owo może być ograniczone do małego obszaru soczewki lub obejmować całą jej strukturę.
Znaczenie katarakty dla psa i jego opiekuna zależy od jej charakteru, lokalizacji (zlokalizowana punktowo czy na większych powierzchniach) i rozmiarów (ograniczona do jednego oka lub dotykająca oboje oczu). Spektrum możliwości jest spore – podczas gdy całkowita katarakta,  dotykająca oboje oczu powoduje ślepotę - małe, nie mające charakteru postępującego, ogniska zaćmy w ogóle nie upośledzają widzenia. Zaćma wrodzona lub młodzieńcza może nawet zostać zabsorbowana wraz ze wzrostem psa, co oczywiście poprawi jakość jego widzenia. Proces ten jest jednak nieprzewidywalny.  Podczas resorpcji płynny materiał soczewki  może przenikać do oka, powodując stan zapalny, a nawet wywołując jaskrę. Kataraktę można usunąć chirurgicznie – zależnie od jej typu, zaawansowania i dalszych rokowań.

Znaczenie dla hodowli:

Katarakta przybiera postać pierwotnej (uznawanej zwykle za dziedziczną)  lub wtórnej – np. w stosunku do innej choroby dziedzicznej, takiej jak postępujący zanik siatkówki czy jaskra. 
Katarakta występująca u szczenięcia jest schorzeniem wrodzonym, które może mieć charakter dziedziczny, ale jednocześnie – mieć go nie musi. Niedziedziczną kataraktę wtórną może  bowiem również wywołać  uraz, zapalenie błony naczyniowej oka, choroby metaboliczne (cukrzyca!) oraz  niedobory i infekcje.

2. JASKRA – jest chorobą prowadzącą do postępującego i nieodwracalnego uszkodzenia nerwu wzrokowego i komórek zwojowych siatkówki, a co za tym idzie – do pogorszenia i ostatecznie - utraty wzroku. Głównym czynnikiem powodującym uszkodzenie nerwu wzrokowego jest nadmierny wzrost ciśnienia wewnątrz gałki ocznej.
Komórki oka wytwarzają czysty płyn (tzw. „ciecz wodnistą"), który utrzymuje kształt oka i odżywia wewnętrzne tkanki. Za utrzymanie ciśnienia śródgałkowego na optymalnym (normalnym) poziomie odpowiada zachowanie równowagi pomiędzy produkcją owego płynu a jego drenażem. W jaskrze następuje natomiast blokada odpływu, podczas gdy oko utrzymuje podaż cieczy w dotychczasowym wymiarze. Wówczas ciśnienie w oku wzrasta, co powoduje rozciągnięcia i powiększenia gałki ocznej. Proces ten prowadzi do postępującej utraty wzroku, a wreszcie - do całkowitego zniszczenia komórek w siatkówce i trwałej ślepoty.
Pierwszym sygnałem jest zwykle ból w obrębie oka (przybierający również formę uporczywego bólu głowy lub migren), ogólny dyskomfort, zmniejszenie aktywności, irytacja, niekiedy utrata apetytu. Oko może być zaczerwienione pies może usiłować pocierać go łapą lub trzeć głową po dywanie. Oko przybiera czasami wygląd „zamglonego”, co jest spowodowane obrzękiem rogówki i staje się bardzo wrażliwe na światło (źrenice nie reagują lub słabo reagują na stymulację światłem). Może także wydawać się większe lub „wybrzuszone”.
Jaskra rozwija się bardzo szybko - trwała ślepota może wystąpić w ciągu kilku godzin.

Znaczenie dla hodowli:

Podobnie do katarakty – jaskra występuje w dwóch postaciach: pierwotnej oraz wtórnej.
Jaskrę pierwotną uznaje się za chorobę dziedziczną. Zwykle zaczyna się ona w jednym oku, ale w końcu niemal zawsze dotyka obojga oczu i prowadzi do całkowitej utraty wzroku.
Jaskra wtórna związana jest ze współistnieniem innych chorób, wywołujących ograniczenie drenażu płynów wewnątrz gałki ocznej. Do jej najczęstszych przyczyn należy wewnętrzny stan zapalny oka (zapalenie błony naczyniowej oka), zaawansowana zaćma, nowotwory oka, podwichnięcie lub zwichnięcie soczewki (częściowe lub całkowite przemieszczenie soczewki), chroniczne odwarstwianie siatkówki oraz urazowe, powypadkowe wylewy krwi do gałko ocznej.
Rozpoznanie formy jaskry – pierwotnej od wtórnej – determinuje sposób leczenia oraz rokowania.

3. PRA (z ang. Progressive Retinal Atrophy- postępujący zanik siatkówki):  to termin opisujący – najogólniej rzecz ujmując - szereg genetycznie uwarunkowanych degeneracji siatkówki (ostatniej warstwy oka), dotykający kilkudziesięciu ras – w tym gryfoniki.
Komórki siatkówki odbierają bodźce świetlne ze środowiska zewnętrznego, następnie przekazują te informacje do mózgu, gdzie przebiega proces ich interpretacji. Jego wynik stanowi wizja. W progresywnym zaniku siatkówki (PRA) zwyrodnienie komórek siatkówki powoduje zaburzenia widzenia, prowadzące ostatecznie do ślepoty - całkowitej lub częściowej (występującej w tzw. centralnym PRA, nazywanym częściej RPED). W początkowym okresie choroby zaobserwować można niekiedy ślepotę zmierzchową, która wraz z rozwojem choroby przechodzi w ślepotę całkowitą, często powodując powstawanie wtórnej zaćmy.
Siatkówka ma 10 warstw wewnętrznych, z których najgłębiej położone składają się z fotoreceptorów ( komórek wrażliwych na światło) - pręcików i czopków. Pręciki są wrażliwe na natężenie światła i pozwalają na widzenie czarno-białe. Są więc odpowiedzialne za widzenie w słabym świetle (w nocy); czopki odpowiadają za widzenie barwne (kolory) i ostrość widzenia w jasnym świetle (dziennym). Najbardziej podstawną warstwą siatkówki jest nabłonek pigmentowy siatkówki (RPE).
U psów siatkówka dojrzewa do około – 6-7 tygodnia życia.

Znaczenie dla hodowli:

W przypadku CPRA (Central Progressive Retinal Atrophy – centralnego postępującego zaniku siatkówki), zwanego współcześnie znacznie częściej RPED (Retinal Pigment Epithelial Dystrophy – dystrofia nabłonka pigmentowanego siatkówki) nieprawidłowości umiejscowione są w nabłonku pigmentowanym siatkówki (RPE), ale stopniowej degeneracji ulegają również fotoreceptory. Stopień i tempo utraty wzroku są tu jednakże znacznie wolniejsze niż w uogólnionym PRA i nie wszystkie psy całkowicie ślepną. Ten rodzaj schorzenia wykrywalny jest stosunkowo wcześnie - w wieku od 12 - 18 miesięcy na podstawie badania klinicznego dna oka.

GPRA (General Progressive Retinal Atrophy – uogólniony postępujący zanik siatkówki, zwany Progressive Rod-Cone Degeneration, czyli postępującym zanikiem pręcików i czopków) oddziałuje natomiast przede wszystkim na fotoreceptory i w zbliżonym stopniu dotyka obojga oczu, prowadząc stopniowo do całkowitej utraty zdolności widzenia. Ten typ choroby uznawany jest za chorobę wieku średniego (do starszego), o stosunkowo późnym początku (w wieku 4 – 5, ale nawet 7-8 lat).

Gryfoniki w większości krajów europejskich objęte są obowiązkiem badania klinicznego oczu przed kwalifikacją konkretnych przedstawicieli rasy do hodowli.


PODSUMOWANIE

Jak wspomniano we wstępie – gryfoniki są rasą stosunkowo długowieczną, silną, witalną i nie przysparzającą zwykle w materii zdrowotnej większych zmartwień swoim opiekunom. Celem niniejszego opracowania pozostaje jedynie naświetlenie pewnych aspektów zdrowotnych istotnych dla praktyki hodowlanej tej współcześnie rozwijąjącej się na gruncie polskim rasy, jak również próba zobrazowania istoty problemu, związanego tak z wyborem hodowli, jak i konkretnego skojarzenia.
Jako że w Polsce nie istnieje wymóg obligatoryjnego poddawania gryfoników badaniom w kierunku chorób dziedzicznych - sytuacja nabywców, jak i odpowiedzialnych hodowców, zainteresowanych wynikami nie tylko własnych zwierząt hodowlanych, lecz także ich potomstwa,  pozostaje skomplikowana.

Facebook